ایکس زیر ذره‌بین اتحادیه اروپا؛ آغاز نخستین تحقیق رسمی ایرلند بر اساس قانون خدمات دیجیتال (DSA)

ایرلند به عنوان ناظر اصلی پلتفرم‌های بزرگ فناوری در اتحادیه اروپا، نخستین تحقیق رسمی خود بر اساس قانون خدمات دیجیتال (Digital Services Act – DSA) را آغاز کرد. موضوع این تحقیق، پلتفرم ایکس (X) متعلق به ایلان ماسک است؛ اقدامی که می‌تواند سرآغاز فصل تازه‌ای از نظارت بر شبکه‌های اجتماعی در اروپا باشد. این تحقیق نمادی از عزم جدی اتحادیه اروپا برای اجرای یکی از مهم‌ترین قوانین حوزه فناوری در جهان است.

۱. محور اصلی تحقیقات علیه پلتفرم X: شفافیت و فرآیند رسیدگی به شکایات

بر اساس گزارش‌های رویترز و تأییدیه‌های رسمی رگولاتور ایرلند، هسته اصلی این تحقیق بر محورهای زیر متمرکز است:

۱.۱. فقدان مکانیسم مؤثر برای اعتراض و فرجام‌خواهی

رگولاتور رسانه‌ای ایرلند (Coimisiún na Meán) معتقد است که پلتفرم ایکس مکانیزم‌های لازم و قابل‌دسترسی برای اعتراض یا فرجام‌خواهی کاربران نسبت به تصمیم‌های مدیریت محتوا را فراهم نمی‌کند.

• مشکل شناسایی شده: هنگامی که محتوایی حذف یا حسابی مسدود می‌شود، کاربر در پلتفرم X با یک بن‌بست سیستمی مواجه می‌شود. سیستم‌های فعلی به نظر نمی‌رسد که مطابق با استاندارد‌های تعیین شده در DSA برای بررسی مجدد تصمیمات الگوریتمی یا انسانی عمل کنند.
• الزامات DSA: ماده ۱۷ قانون DSA به وضوح الزام می‌کند که ارائه‌دهندگان خدمات پلتفرم باید امکان اعتراض به تصمیمات خود در مورد تعدیل محتوا را برای کاربران فراهم آورند. این مکانیسم باید شفاف، عادلانه و بدون تبعیض باشد.

۱.۲. ناکارآمدی سیستم‌های داخلی رسیدگی به شکایات

علاوه بر عدم وجود فرآیند اعتراض مؤثر، تحقیقات بر این تمرکز دارد که آیا سیستم‌های داخلی رسیدگی به شکایات در ایکس (X) به‌طور مناسب و قابل‌دسترسی طراحی شده‌اند یا خیر.

• قابلیت دسترسی: آیا اطلاعات مربوط به نحوه شکایت کردن به راحتی در دسترس کاربران قرار دارد؟
• پاسخگویی: آیا زمان‌بندی پاسخگویی به شکایات در چارچوب زمانی معقول و مطابق با الزامات DSA است؟
• مستندسازی: آیا ایکس می‌تواند مستنداتی دال بر بررسی دقیق و ثبت‌شده شکایات کاربران ارائه دهد؟

۱.۳. پیامدهای مالی احتمالی

نقض تعهدات تحت قانون DSA می‌تواند پیامدهای سنگینی برای پلتفرم‌های بسیار بزرگ آنلاین (VLOPs) مانند ایکس داشته باشد.

• جریمه‌های مالی: در صورت اثبات تخلف، احتمال دارد جریمه‌ای تا سقف ۶ درصد از درآمد جهانی سالانه شرکت ایکس برای این پلتفرم در نظر گرفته شود. با توجه به حجم درآمد سالانه شرکت‌های بزرگ فناوری، این مبلغ می‌تواند تا صدها میلیون دلار (و حتی میلیاردها در صورت تخلفات مکرر) افزایش یابد.

۲. اهمیت قانون خدمات دیجیتال اتحادیه اروپا (DSA)

این تحقیق جدید، صرفاً یک بررسی موردی علیه یک شرکت خاص نیست؛ بلکه اولین پرونده رسمی ایرلند در چارچوب قانون جامع DSA (قانون خدمات دیجیتال) است که اتحادیه اروپا با هدف ایجاد یک فضای دیجیتال امن‌تر تصویب کرده است.

۲.۱. جایگاه ویژه ایرلند در اجرای DSA

ایرلند به دلیل میزبانی دفتر مرکزی اروپایی تعداد قابل توجهی از شرکت‌های فناوری بسیار بزرگ (VLOPs) از جمله ایکس، متا (فیس‌بوک و اینستاگرام) و گوگل، نقش محوری در اجرای این قانون ایفا می‌کند.

• تعیین VLOP: پلتفرم ایکس به دلیل داشتن بیش از ۴۵ میلیون کاربر فعال ماهانه در اتحادیه اروپا، به عنوان یک پلتفرم بسیار بزرگ آنلاین (VLOP) طبقه‌بندی شده است. این دسته‌بندی، مسئولیت‌های نظارتی سنگین‌تری را بر دوش آن‌ها می‌گذارد و ناظر اصلی آن‌ها را به کمیسیون اروپا و ناظر ملی (رگولاتور ایرلند) ارجاع می‌دهد.

۲.۲. اهداف اصلی قانون DSA

قانون DSA یک چارچوب قانونی جامع است که هدف آن بازتوزیع قدرت میان پلتفرم‌ها و کاربران است. اهداف کلیدی این قانون عبارتند از:

1. مقابله با سوءاستفاده‌های پلتفرم‌های دیجیتال: هدف اصلی، کاهش ریسک‌های سیستمیک ناشی از نحوه عملکرد این پلتفرم‌ها است.
2. ایجاد فضای آنلاین امن‌تر: تضمین اینکه کاربران بتوانند بدون مواجهه با محتوای غیرقانونی، نفرت‌پراکنانه یا ترویج خشونت، از خدمات دیجیتال استفاده کنند.
3. شفافیت در مدیریت محتوا: الزام پلتفرم‌ها به افشای دقیق‌تر الگوریتم‌ها، ابزارهای تعدیل محتوا و دلایل مسدودسازی‌ها.
4. حمایت از حقوق کاربران: اطمینان از اینکه حقوق اساسی کاربران، از جمله آزادی بیان و حق اعتراض، در فضای آنلاین نیز تضمین می‌شود.

۲.۳. فرمول ریسک نظارتی در چارچوب DSA

مفهوم “ریسک سیستمیک” در DSA اساسی است. فرمول‌های مورد نظر اتحادیه اروپا برای ارزیابی شدت تأثیر پلتفرم‌ها شامل متغیرهایی نظیر:

R_{systemic} = f(N_{users}, N_{violations}{Impact}_{Harm}

که در آن:

• {systemic}: سطح ریسک سیستمیک پلتفرم.
• {users}: تعداد کاربران فعال ماهانه در اتحادیه اروپا (برای ایکس بسیار بالا است).
• {violations}: تعداد موارد مشاهده‌شده تخلف از قوانین.
• Impact}_{Harm}}: سطح تأثیر بالقوه محتوای غیرقانونی بر حقوق اساسی یا ایمنی عمومی.

تحقیق فعلی بر روی شکایات کاربران، مستقیماً به جنبه‌های مربوط به  (آسیب به حقوق کاربر) و شکست در مکانیسم‌های کاهش آن مربوط می‌شود.

۳. منابع آغاز تحقیق و موضع رسمی رگولاتور ایرلند

این تحقیق به صورت خودجوش آغاز نشده است، بلکه نتیجه جمع‌آوری شواهد و گزارش‌هایی از منابع مختلف بوده است. این رویکرد نشان‌دهنده اجرای فعالانه قانون DSA است.

۳.۱. منابع سه‌گانه آغاز تحقیق

بر اساس بیانیه رسمی رگولاتور ایرلند، این تحقیق از سه منبع اطلاعاتی شروع شده است:

1. نگرانی‌های داخلی تیم نظارت دیجیتال رگولاتور: تیم‌های تخصصی ایرلندی در جریان ارزیابی‌های دوره‌ای خود یا بررسی گزارش‌های عملکرد پلتفرم، به ضعف‌هایی در فرآیندهای اعتراض ایکس پی برده‌اند.
2. اطلاعات ارائه‌شده از سوی یک سازمان مردم‌نهاد (NGO): گروه‌های مدنی و مدافع حقوق دیجیتال نقش مهمی در شناسایی حفره‌های قانونی در عملکرد پلتفرم‌ها ایفا می‌کنند و اطلاعات آن‌ها به عنوان شواهد اولیه مورد استفاده قرار گرفته است.
3. شکایت رسمی یک کاربر اروپایی: ثبت یک شکایت رسمی توسط کاربری که فرآیند اعتراض او در پلتفرم ایکس به درستی رسیدگی نشده است، نقطه ماشه رسمی برای آغاز تحقیق بوده است.

۳.۲. اظهارات رسمی مقام ناظر

جان ایوانز، کمیسر خدمات دیجیتال ایرلند، بر اهمیت این گام تأکید کرده است:

«هر زمان که به نقض تعهدات قانونی از سوی یک پلتفرم مشکوک شویم، بدون تردید وارد عمل خواهیم شد تا از حقوق کاربران در ایرلند و سایر کشورهای اتحادیه اروپا دفاع کنیم.»

وی این اقدام را «گامی مهم برای تضمین تجربه‌ای امن‌تر برای کاربران در سراسر اتحادیه اروپا» دانست. این نشان می‌دهد که ایرلند خود را صرفاً به عنوان مجری مقررات داخلی نمی‌بیند، بلکه به عنوان حافظ حقوق کاربران در کل بلوک ۲۷ عضوی اتحادیه اروپا عمل می‌کند.

۴. گام‌های بعدی و چشم‌انداز آینده

تحقیق آغاز شده علیه پلتفرم ایکس می‌تواند سرآغاز نظارت شدیدتر بر شبکه‌های اجتماعی در اروپا باشد و بر نحوه اجرای قوانین توسط دیگر VLOPها نیز تأثیر بگذارد.

۴.۱. فرآیند تحقیق و الزامات پاسخگویی

در طول این تحقیق، رگولاتور ایرلند از اختیارات گسترده‌ای که DSA به آن داده است، استفاده خواهد کرد، از جمله:

• درخواست اطلاعات: الزام ایکس به ارائه مستندات کامل در مورد الگوریتم‌های تعدیل محتوا، گزارش‌های داخلی و نحوه رسیدگی به شکایات طی دوره‌های زمانی مشخص.
• بازرسی‌های میدانی: احتمال انجام بازرسی‌های غیرمنتظره در دفاتر شرکت‌های فناوری برای بررسی سیستم‌ها از نزدیک.
• تعهدات موقت: در صورتی که خطر فوری برای کاربران تشخیص داده شود، رگولاتور می‌تواند دستورات موقتی صادر کند تا پلتفرم قبل از اتمام تحقیق، اقدامات اصلاحی را اجرا نماید.

۴.۲. تأثیر بر اکوسیستم فناوری

نتیجه این پرونده، تعیین‌کننده مسیر آینده پلتفرم‌های جهانی مانند X و سایر شبکه‌های اجتماعی در اتحادیه اروپا خواهد بود. اگر ایرلند بتواند جریمه‌های سنگینی اعمال کند یا پلتفرم را مجبور به تغییرات ساختاری در نحوه مدیریت اعتراضات نماید، این امر تبدیل به یک “اثر دومینو” خواهد شد و سایر VLOPها را وادار به بازبینی سریع سیستم‌های داخلی خود خواهد کرد تا از قرار گرفتن تحت ذره‌بین نظارتی اروپا جلوگیری کنند.

به طور خلاصه، این اولین رویارویی مستقیم رگولاتور ملی ایرلند با یکی از بزرگترین بازیگران فناوری تحت پرچم DSA است و اهمیت آن فراتر از یک پرونده قضایی ساده تلقی می‌شود.