نمایشگاه جهانی فناوری، هوش مصنوعی و استارتاپ جیتکس ۲۰۲۵ (GITEX Global 2025) در دبی، این بار مرزهای تحول دیجیتال را نه تنها جابجا کرد، بلکه تصویر واضحی از زندگی متصل آینده را به نمایش گذاشت. این رویداد با حضور شیخ محمد بن راشد آل مکتوم، حاکم دبی، در تاریخ ۲۱ مهر افتتاح شد و به عنوان «مرکز جهانی ساختن پلهای ارتباطی جدید» معرفی گشت که مسیرهای جدیدی برای رشد جهانی میگشاید. جیتکس ۲۰۲۵ به طور مشخص بر دو محور اصلی تمرکز داشت: هوش مصنوعی در دولت و زیرساختهای ارتباطی نسل ششم (6G).
هوش مصنوعی در خدمت دولت: ظهور کارمند دیجیتال TAMM AutoGov
بزرگترین خبر جیتکس ۲۰۲۵، رونمایی تاریخی ابوظبی از اولین «کارمند دولت هوش مصنوعی» جهان بود. این سیستم، که بر پایه پلتفرم TAMM AutoGov عمل میکند، نشاندهنده یک جهش کوانتومی در اتوماسیون خدمات عمومی است.
جزئیات فنی و کارکردی TAMM AutoGov
پلتفرم TAMM (Technology Access, Management, and Monitoring) که پیش از این به عنوان پورتال خدمات دولت الکترونیک شناخته میشد، اکنون با ادغام مدلهای پیشرفته یادگیری ماشینی و پردازش زبان طبیعی (NLP)، به سطحی از استقلال عملیاتی رسیده است. این سیستم جدید، که به عنوان کارمند هوش مصنوعی عمل میکند، قابلیت خودکارسازی بیش از ۱۱۰۰ وظیفه مختلف دولتی را دارد. این وظایف شامل پردازش درخواستهای پیچیده شهروندان، تأیید اسناد قانونی، و حتی پاسخگویی به استعلامات چندوجهی بدون نیاز به مداخله انسانی است.
هدف اصلی این پروژه، افزایش چشمگیر بهرهوری خدمات عمومی و کاهش زمان انتظار شهروندان است. این اقدام نشاندهنده تعهد عمیق امارات به پیادهسازی حکمرانی مبتنی بر هوش مصنوعی است و زمینه را برای پذیرش گستردهتر اتوماسیون در بخشهای حساس دولتی فراهم میآورد. مدلهای یادگیری تقویتی (Reinforcement Learning) به کار گرفته شده در TAMM AutoGov، این اطمینان را میدهد که سیستم با هر تعامل جدید، کارآمدتر میشود.
اینترنت 6G و زیرساختهای فوق سریع: گذار به اترنت نوری 200G
در بخش ارتباطات، نوآوریها آیندهای بسیار پرسرعت را نوید دادند که نه تنها برای دستگاههای متصل، بلکه برای زیرساختهای حیاتی شهر هوشمند ضروری است.
پیشگامی در شبکه نوری 200G
شرکت مخابراتی e& (پیشتر اتصالات) با نمایش اولین نمونه اولیه شبکه نوری پسیو 200G جهان در جیتکس ۲۰۲۵، پتانسیل ارائه اینترنت چند گیگابیتی و بسیار سریع به منازل و زیرساختهای شهر هوشمند را اثبات کرد. این فناوری یک پیشنیاز حیاتی برای دستیابی به سرعتهای مورد نیاز 6G است.
در مقایسه با استانداردهای فعلی 10G-PON یا حتی 50G-PON، توانایی انتقال 200 گیگابیت بر ثانیه در هر فیبر، نیاز به پهنای باند عظیم را برای برنامههایی مانند واقعیت ترکیبی (XR)، هولوگرامهای سهبعدی و ارتباطات بلادرنگ در مقیاس کلانشهری برآورده میسازد.
تأسیس مرکز نوآوری 6G امارات
در راستای پشتیبانی از این تحولات زیرساختی، دانشگاه خلیفه و دانشگاه زاید با اعلام تأسیس «مرکز نوآوری 6G امارات»، موقعیت امارات را به عنوان یک قطب تحقیقاتی پیشرو برای توسعه نسل ششم ارتباطات تثبیت کردند.
تحقیقات در این مرکز بر روی جنبههای کلیدی 6G متمرکز خواهد بود که شامل موارد زیر است:
- ارتباطات تراهرتز (Terahertz Communications): استفاده از طیف فرکانسی بالاتر برای دستیابی به سرعتهای تئوری چند ترابیت بر ثانیه (Tbps).
- هوش مصنوعی ذاتی (AI-Native Networks): طراحی شبکههایی که هوش مصنوعی در هسته آنها جای داده شده باشد، نه صرفاً به عنوان یک لایه مدیریتی.
- شبکههای حسی-شناختی (Sensing and Communication Integration): توانایی شبکه برای همزمان انجام ارتباطات و نقشهبرداری محیطی با دقت بالا.
این اقدامات، زمینه را برای معماریهای نوین ارتباطی فراهم میآورد که در آن تأخیر (Latency) به طور نمایی کاهش مییابد. اگر در 5G تأخیر در حدود ۱ میلیثانیه بود، هدف 6G رسیدن به تأخیر در حد میکروثانیه (10^{-6} \text{ s}) است، که برای کاربردهایی مانند جراحی از راه دور با بازخورد لمسی (Haptic Feedback) حیاتی است.
ساختن شهر هوشمند دبی با فناوریهای پیشرفته
دبی در مسیر تبدیل شدن به یک آزمایشگاه جهانی فناوریهای آینده است. جیتکس ۲۰۲۵ تمرکز ویژهای بر این داشت که چگونه فناوریهای نوظهور به طور ملموس کیفیت زندگی شهری را بهبود میبخشند.
رونمایی از پلتفرم «دبی لایو» (Dubai Live)
در این راستا، پلتفرم پیشرفته شهر هوشمند «دبی لایو» (Dubai Live) رونمایی شد. این پلتفرم با هدف یکپارچهسازی دادههای شهری از منابع مختلف (ترافیک، انرژی، خدمات بهداشتی، و امنیت) طراحی شده است.
این پلتفرم با بهکارگیری هوش مصنوعی، تحلیلهای پیشبینیکننده (Predictive Analytics) و مدلهای دوقلوی دیجیتال (Digital Twin)، مدیریت عملیات شهری را به صورت آنی و کاملاً هوشمندانه انجام میدهد. دوقلوی دیجیتال دبی، یک مدل مجازی پویا از کل شهر است که امکان شبیهسازی سناریوهای مختلف (مانند تأثیر بستن یک بزرگراه بر ترافیک یا توزیع انرژی در زمان پیک مصرف) را فراهم میآورد.
اگر وضعیت شهر در زمان باشد، دوقلوی دیجیتال سعی میکند تابع گذار را مدلسازی کند:
که در آنورودیهای لحظهای (دادههای سنسورها) واقدامات کنترلی اعمال شده هستند.
تحول دیجیتال در بخش املاک: فروش دیجیتال در Dubai Now
اداره اراضی دبی با افزودن قابلیت «فروش دیجیتال» به اپلیکیشن Dubai Now، فرآیند خرید و فروش املاک را کاملاً آنلاین و ایمن ساخت. این قابلیت شامل امضای قراردادهای الکترونیکی با اعتبار قانونی، انتقال سند ملک به صورت آنی و پرداختهای امن مبتنی بر بلاکچین است. این حرکت، بخش سنتی و زمانبر معاملات ملکی را به یکی از پیشروترین خدمات دیجیتال تبدیل کرد.
چشمانداز آینده و تعهدات استراتژیک
جیتکس ۲۰۲۵ نه تنها یک نمایشگاه از دستاوردهای کنونی بود، بلکه بستری برای اعلام برنامههای بلندمدت نیز محسوب میشد. این نمایشگاه با توافقات استراتژیک مهمی مانند تفاهم بین جیتکس و e& برای توسعه نوآوری در رویداد سال ۲۰۲۶ در اکسپو سیتی دبی، به کار خود پایان داد. این تفاهم بر تداوم تمرکز بر توسعه فناوریهای نوظهور، بهویژه در حوزه هوش مصنوعی مولد (Generative AI) و تحقق کامل اهداف 6G در سطح منطقهای تأکید داشت و جایگاه دبی را به عنوان پایتخت نوآوریهای آتی تقویت کرد.
