تمدید حکم دادگاه گوگل و اپیک گیمز: تغییرات Google Play به 7 آبان موکول شد

گوگل، غول جستجو و مالک اکوسیستم اندروید، در اقدامی که توجه تمامی توسعه‌دهندگان نرم‌افزار در سطح جهانی را به خود جلب کرده است، مهلت اجرای بخش‌های حیاتی حکم دادگاه مربوط به پرونده جنجالی اپیک گیمز علیه خود را به مدت یک هفته تمدید کرد. این تأخیر، زمان‌بندی اجرای تغییرات بنیادینی که می‌تواند ساختار درآمدزایی اپلیکیشن‌ها در اکوسیستم گوگل پلی را متحول سازد، به 29 اکتبر 2025 (معادل 7 آبان 1404 خورشیدی) موکول کرد. این پرونده که به یکی از مهم‌ترین نبردهای قضایی در حوزه فناوری‌های نوین تبدیل شده است، مستقیماً بر سیاست‌های تجاری و نحوه کسب درآمد توسعه‌دهندگان از طریق بزرگ‌ترین فروشگاه اپلیکیشن اندروید تأثیر می‌گذارد.

جزئیات حکم و اهمیت تاریخی آن

پس از نبردی حقوقی طولانی و پرفراز و نشیب که از سال 2020 آغاز شد، دادگاه فدرال سرانجام به نفع اپیک گیمز رأی داد و گوگل را موظف به ایجاد اصلاحاتی اساسی در نحوه مدیریت فروشگاه گوگل پلی کرد. این حکم، گوگل را ملزم به اعمال دو تغییر کلیدی می‌کند که مستقیماً به مدل درآمدزایی انحصاری این شرکت حمله می‌کند:

1. پایان دادن به اجبار استفاده از Google Play Billing (سیستم پرداخت داخلی گوگل)

یکی از مهم‌ترین مفاد حکم، لغو الزام توسعه‌دهندگان برای استفاده انحصاری از سیستم پرداخت داخلی گوگل برای تراکنش‌های درون برنامه‌ای است. پیش از این حکم، توسعه‌دهندگان موظف بودند تمام خریدهای درون برنامه‌ای (مانند ارتقاء‌ها، محتوای دیجیتال یا اشتراک‌ها) را تنها از طریق درگاه پرداخت گوگل انجام دهند و در ازای آن، گوگل کارمزدی بین 15 تا 30 درصد کسر می‌کرد.

• تغییر مورد انتظار: توسعه‌دهندگان از این پس مجاز خواهند بود تا کاربران خود را مستقیماً به سیستم‌های پرداخت جایگزین (پرداخت خارج از اپ یا Anti-Steering Rules) هدایت کنند. این امر شامل افزودن دکمه‌ها یا لینک‌هایی در داخل اپلیکیشن است که مستقیماً به صفحات پرداخت توسعه‌دهنده منتهی می‌شود.
• تأثیر مالی: با این تغییر، توسعه‌دهندگان می‌توانند کارمزد سنگین گوگل را دور زده و حاشیه سود خود را به طور قابل توجهی افزایش دهند. این امر، توسعه‌دهندگان آمریکایی را به تجربه‌ای مشابه آنچه کاربران اپ استور اپل تحت فشارهای قضایی مشابه (هرچند با محدودیت‌هایی هنوز پابرجای دیگر) تجربه کرده‌اند، نزدیک می‌سازد.

2. آزادی در تعیین قیمت‌گذاری برای محتوا و خدمات درون برنامه‌ای

حکم همچنین گوگل را مجبور می‌سازد تا از دخالت در استراتژی‌های قیمت‌گذاری توسعه‌دهندگان دست بردارد.

• تغییر مورد انتظار: امکان تعیین قیمت‌های دلخواه، اعمال تخفیف‌های منطقه‌ای یا ارائه مدل‌های قیمتی متفاوت برای کاربران در مناطق مختلف جغرافیایی بدون نیاز به تأیید یا محدودیت‌های سخت‌گیرانه گوگل فراهم می‌شود. این آزادی عمل، استقلال بیشتری به توسعه‌دهندگان در مدیریت بازارهای جهانی خود می‌دهد.

تأخیر غیرمنتظره و ابهامات پیرامون آن

تاریخ 30 مهر (22 اکتبر) به عنوان ضرب‌الاجل اولیه برای اجرای این تغییرات بزرگ در اکوسیستم اندروید مطرح شده بود. تیم کوک، مدیرعامل اپیک گیمز، نیز بارها بر این تاریخ به عنوان روز آغاز اجرای آزادی‌های جدید تأکید کرده بود.

با این حال، در اقدامی که نشان‌دهنده پیچیدگی‌های اجرایی این حکم تاریخی است، هر دو شرکت گوگل و اپیک گیمز به طور هماهنگ درخواست عقب‌انداختن اجرا را به قاضی پرونده، «جیمز دوناتو»، ارائه دادند و این درخواست پذیرفته شد.

تاریخ جدید اجرای حکم: 29 اکتبر 2025 (7 آبان)

تا این لحظه، علت دقیق این تأخیر یک هفته‌ای مشخص نیست و هیچ توضیح رسمی و شفافی از سوی طرفین در اسناد عمومی دادگاه ارائه نشده است. تحلیل‌ها نشان می‌دهد که این تأخیر ممکن است ناشی از یکی از دلایل زیر باشد:

1. آماده‌سازی زیرساخت‌های فنی: گوگل نیاز به زمان بیشتری برای بازنویسی کدهای اصلی سیستم Google Play Billing و اطمینان از سازگاری آن با سیستم‌های پرداخت متفرقه (Third-Party Billing) دارد تا از هرگونه سوءاستفاده امنیتی جلوگیری شود.
2. مذاکرات پسا حکم: احتمالاً مذاکراتی پشت پرده برای تنظیم دقیق جزئیات فنی و قراردادی میان دو شرکت در جریان بوده است که نیازمند مهلت اضافی بوده است.
3. تقاضای تجدیدنظر آتی: با توجه به برنامه گوگل برای ارسال درخواست تجدیدنظر نهایی به دیوان عالی آمریکا، ممکن است این تمدید یک هفته‌ای به عنوان فرصتی کوتاه برای هماهنگی زمانی با مراحل دادرسی بالاتر در نظر گرفته شده باشد.

آینده گوگل پلی در پرتو حکم قضایی

انتظار می‌رود از 29 اکتبر 2025، گوگل رسماً الزام استفاده از سیستم پرداخت داخلی خود را بردارد و قوانین خود را انعطاف‌پذیرتر سازد. این امر تأثیری چندوجهی بر بازار خواهد داشت:

1. کاهش شکاف قیمتی بین پلتفرم‌ها

تا پیش از این، توسعه‌دهندگان اغلب مجبور بودند قیمت‌ها را در گوگل پلی بالاتر از وب‌سایت خود تعیین کنند تا کارمزد 30 درصدی گوگل را پوشش دهند. با حذف این الزام، انتظار می‌رود قیمت‌ها برای مصرف‌کنندگان نهایی پایین‌تر بیاید، یا حاشیه سود توسعه‌دهنده افزایش یابد.

2. افزایش رقابت در حوزه خدمات پرداخت

تأثیر مستقیم این حکم، ورود ارائه‌دهندگان خدمات پرداخت منطقه‌ای و بین‌المللی به بازار داخل اپلیکیشن‌های اندرویدی خواهد بود. این امر می‌تواند منجر به کاهش هزینه‌های تراکنش برای توسعه‌دهندگان شود.

3. تأثیر بر مدل‌های کسب‌وکار رایگان (Freemium)

برای بازی‌ها و اپلیکیشن‌هایی که مدل کسب‌وکارشان بر خریدهای درون برنامه‌ای سنگین است، این تغییر می‌تواند به معنای درآمد عملیاتی بیشتر باشد. اگرچه گوگل اعلام کرده است که حتی در صورت استفاده از سیستم پرداخت جایگزین، ممکن است درصد کمی کارمزد برای خدمات خاصی دریافت کند، اما کاهش کارمزد کلی اجتناب‌ناپذیر است.

برای درک بهتر اهمیت اقتصادی این تغییر، می‌توان نرخ کارمزد را به صورت ساده محاسبه کرد. اگر یک اپلیکیشن سالانه دلار درآمد داشته باشد و کارمزد گوگل باشد، کارمزد پرداختی سالانه برابر است با:

با کاهش به مقادیر بسیار کمتر (مثلاً 5 تا 10 درصد)، صرفه‌جویی سالانه برای شرکت‌های بزرگ میلیارد دلاری خواهد بود.

شرط اساسی برای اجرای نهایی: نقش دیوان عالی آمریکا

باید تأکید کرد که اجرای کامل و بدون وقفه این حکم، همچنان به تصمیمات بالاترین مرجع قضایی آمریکا وابسته است. گوگل اعلام کرده بود که قصد دارد درخواست تجدیدنظر خود را تا 27 اکتبر (دو روز قبل از مهلت جدید) به دیوان عالی ارسال کند.

اگر دیوان عالی آمریکا درخواست تجدیدنظر گوگل را بپذیرد و دستور توقف اجرای حکم قاضی دوناتو را صادر کند، تاریخ 29 اکتبر 2025 نیز ممکن است نهایی نباشد و روند دادرسی پیچیده‌تر شود. با این حال، تا زمانی که دیوان عالی تصمیم قطعی نگیرد، حکم قاضی دوناتو به عنوان دستور لازم‌الاجرا باقی می‌ماند و این تمدید یک هفته‌ای صرفاً یک تنظیم زمانی است.

زمان‌بندی و آمادگی

این تمدید یک هفته‌ای، هرچند کوچک، زمان بیشتری به گوگل می‌دهد تا زیرساخت‌های فنی لازم برای اجرای تغییرات Google Play را فراهم آورد و اطمینان حاصل کند که این تغییرات با ساختار پرداخت‌های جهانی سازگار هستند. از سوی دیگر، توسعه‌دهندگان نیز فرصت بیشتری پیدا می‌کنند تا استراتژی‌های قیمت‌گذاری جدید خود را برای ورود به دوره پرداخت خارج از اپ نهایی کنند. این دوره جدید، نقطه عطفی در تاریخ توزیع نرم‌افزار دیجیتال محسوب می‌شود.

بررسی عمیق‌تر تأثیرات منطقه‌ای و حقوقی

پرونده اپیک گیمز علیه گوگل تنها محدود به قوانین پرداخت نیست؛ بلکه عمیقاً با مفهوم بازار انحصاری و تأثیر آن بر نوآوری در اکوسیستم نرم‌افزاری مرتبط است. استدلال اصلی اپیک این بود که گوگل با کنترل کامل توزیع (فروشگاه پلی) و سیستم پرداخت، عملاً توسعه‌دهندگان را در موقعیتی قرار می‌دهد که یا باید قوانین سخت‌گیرانه گوگل را بپذیرند و سهم قابل توجهی از درآمد خود را واگذار کنند، یا ریسک حذف کامل از بزرگ‌ترین پلتفرم اندروید را بپذیرند.

تأثیر بر کشورهای خارج از آمریکا

اگرچه حکم اولیه دادگاه بر اساس قوانین خاص ایالات متحده صادر شده است، اما ماهیت جهانی گوگل پلی و فشارهای رگولاتوری در سراسر جهان (مانند قانون بازارهای دیجیتال اتحادیه اروپا – DMA)، نشان می‌دهد که این حکم می‌تواند به عنوان یک سابقه قضایی بسیار قوی برای بازارهای دیگر عمل کند.

• در اروپا، قوانینی مشابه (مانند الزام به استفاده از پرداخت‌های جایگزین) در حال حاضر در حال اجرا هستند، اما حکم گوگل-اپیک، ابزاری قدرتمندتر در دست قانون‌گذاران و توسعه‌دهندگان قرار می‌دهد تا گوگل را برای اجرای کامل‌تر و بدون محدودیت‌های اضافی وادار سازند.
• توسعه‌دهندگانی که در بازارهای نوظهور فعالیت می‌کنند و با نوسانات ارزی روبرو هستند، از آزادی قیمت‌گذاری استقبال خواهند کرد، زیرا می‌توانند قیمت‌ها را به صورت پویا بر اساس ارزش واقعی ارز محلی تنظیم کنند، بدون آنکه مجبور باشند قیمت‌های دلاری را با نرخ تبدیل نامطلوب به کاربران ارائه دهند.

سناریوهای احتمالی پس از 29 اکتبر 2025

با توجه به تمدید یک هفته‌ای، تحلیلگران بازار بر چند سناریوی کلیدی تمرکز دارند:

سناریوی 1: اجرای کامل و بدون مانع (احتمال متوسط)
گوگل تسلیم شده و به کاربران اجازه می‌دهد که سیستم‌های پرداخت شخص ثالث را مستقیماً انتخاب کنند. گوگل ممکن است در این حالت، کارمزد خود را از 30% به یک میزان قابل قبول (مثلاً 10 تا 15 درصد) کاهش دهد تا هزینه‌های میزبانی، توزیع، و خدمات امنیتی پلتفرم را پوشش دهد. این مدل شبیه به چیزی است که اپل در برخی مناطق تحت فشار قانون‌گذاران اروپایی آغاز کرده است.

سناریوی 2: اجرای محدود و فنی (احتمال بالا)
گوگل طبق ظاهر حکم عمل می‌کند، اما اجرای “هدایت کاربر” را به شکلی بسیار دشوار طراحی می‌کند. برای مثال، لینک‌های هدایت به پرداخت‌های خارجی ممکن است نیاز به تأییدیه‌های امنیتی سخت‌گیرانه گوگل داشته باشند یا فرآیند ورود به پرداخت خارج از اپ آنقدر طولانی باشد که کاربران از آن صرف نظر کنند. این تاکتیک، که اغلب توسط شرکت‌های بزرگ در اجرای احکام قضایی استفاده می‌شود، به عنوان “اجرای قانونی اما غیرکاربردی” شناخته می‌شود.

سناریوی 3: مداخله دیوان عالی (عدم قطعیت)
اگر دیوان عالی درخواست گوگل را برای بازنگری بپذیرد، اجرای حکم متوقف شده و پرونده به فرآیندهای طولانی‌تر دادرسی بازخواهد گشت. این سناریو، بزرگ‌ترین تهدید برای تاریخ 29 اکتبر است و شرکت‌ها را وادار می‌کند که تا اعلام نظر دیوان عالی، برنامه‌های خود را در حالت تعلیق نگه دارند.

ساختار فنی پرداخت‌های جایگزین

یکی از چالش‌های فنی در اجرای این حکم، امنیت مالی است. هنگامی که کاربران از طریق لینک‌های خارج از گوگل پلی خرید می‌کنند، گوگل دیگر مسئولیتی در قبال کلاهبرداری‌های مالی یا امنیت داده‌های کارت اعتباری نخواهد داشت. گوگل به دنبال این است که در صورت استفاده از پرداخت جایگزین، توسعه‌دهندگان همچنان استانداردهای امنیتی سخت‌گیرانه‌ای را رعایت کنند تا اعتماد کاربران به اکوسیستم اندروید خدشه‌دار نشود. این موضوع نیازمند شفافیت در پروتکل‌های انتقال داده و رمزنگاری است.

جدول زمانی تأخیر حکم

تاریخ رویدادرویداداهمیتقبل از 2020وضعیت انحصاری Google Play Billingاجبار به استفاده از درگاه پرداخت گوگل2020آغاز شکایت اپیک گیمزاولین اقدام قانونی علیه سیاست‌های گوگل2023/2024حکم اولیه قاضی دوناتومحکومیت گوگل به لغو اجبار پرداخت درون برنامه‌ای30 مهر 1404 (22 اکتبر)ضرب‌الاجل اولیه اعلام شدهتاریخ اجرای مورد انتظار اولیه30 مهر 1404 (22 اکتبر)درخواست مشترک برای تمدید مهلتدرخواست گوگل و اپیک برای زمان بیشتر7 آبان 1404 (29 اکتبر 2025)مهلت اجرایی جدیدموکول شدن اجرای تغییرات اصلی27 اکتبر 2025 (نزدیک به تاریخ جدید)ارسال درخواست تجدیدنظر احتمالی به دیوان عالینقطه عطف نهایی برای اجرای قطعی حکم

نتیجه‌گیری نهایی برای توسعه‌دهندگان

تمدید مهلت اجرایی حکم گوگل و اپیک گیمز، یک دوره تنفس کوتاه اما حیاتی را برای اکوسیستم اندروید فراهم کرده است. در حالی که هیجان برای دستیابی به آزادی‌های مالی بیشتر در اوج خود قرار دارد، توسعه‌دهندگان باید از این زمان اضافی استفاده کنند تا استراتژی‌های حقوقی و فنی خود را برای ورود به دوره پس از انحصار گوگل پلی آماده سازند. نبرد حقوقی ممکن است وارد فاز جدیدی در دیوان عالی شود، اما روند کلی حرکت به سمت بازاری بازتر برای پرداخت‌های درون برنامه‌ای، علیرغم تأخیرهای فنی، ادامه خواهد یافت.