در تازهترین پژوهش علمی، گروهی از محققان از دانشگاه کمبریج و آزمایشگاه Google DeepMind هشدار دادهاند که چتباتهای مبتنی بر هوش مصنوعی مانند ChatGPT تنها توان تقلید گفتار و نوشتار انسان را ندارند، بلکه میتوانند ویژگیهای شخصیتی انسانها را نیز شبیهسازی کنند. این یافته، نگرانیهای تازهای درباره مرزهای اخلاقی، دقت و اعتمادپذیری هوش مصنوعی بهوجود آورده است.
1. چارچوب علمی برای سنجش شخصیت چتباتها
پژوهشگران در این مطالعه از نخستین چارچوب علمی تأییدشده برای ارزیابی شخصیت مدلهای زبانی هوش مصنوعی رونمایی کردهاند. این چارچوب از همان ابزارهای روانسنجی شناختهشده استفاده میکند که سالها برای سنجش شخصیت انسانها به کار رفتهاند.
بر اساس نتایج بهدستآمده، چتباتها در پاسخهای خود بهصورت تصادفی عمل نمیکنند، بلکه الگوهای رفتاری و شخصیتی نسبتاً پایداری از خود نشان میدهند. این مسئله نگرانیهایی را درباره امکان هدایت یا دستکاری مدلها برای دورزدن محدودیتهای طراحیشده توسط توسعهدهندگان ایجاد کرده است.
2. تقلید ویژگیهای شخصیتی در مدلهای پیشرفتهتر
در آزمایشهای انجامشده روی ۱۸ مدل زبانی بزرگ (LLM)، از جمله مدلهای همرده GPT‑4، مشخص شد که هرچه اندازه و پیچیدگی مدل بیشتر باشد، شباهت رفتاری آن به شخصیت انسان نیز افزایش مییابد. محققان با استفاده از دستورات خاص (Prompt) توانستند ویژگیهای رفتاری چتباتها را به سمت صفاتی مانند اعتمادبهنفس، همدلی و قاطعیت بیشتر هدایت کنند.
نکته نگرانکننده اینجاست که این تغییرات موقتی نیستند؛ بلکه حتی در فعالیتهای روزمره مانند تولید محتوا، نوشتن پست یا پاسخ به کاربران نیز پایداری دارند. به بیان دیگر، شخصیت یک چتبات میتواند بهصورت آگاهانه و هدفمند شکل داده شود، و این امر در مواجهه با کاربران آسیبپذیر خطرناک است.
3. پیامدها و خطرات اجتماعی
به گفتهی «گرگوری سراپیو-گارشیا» از مرکز روانسنجی دانشگاه کمبریج، شباهت چتباتها به شخصیت واقعی انسانها بهطرز قابل توجهی قانعکننده است. او هشدار میدهد که این توانایی میتواند هوش مصنوعی را به ابزاری تأثیرگذار از نظر احساسی تبدیل کند و در حوزههایی مانند سلامت روان، آموزش یا سیاست اثرات عمیق و حتی خطرناک به جا بگذارد.
در این پژوهش همچنین از پدیدهای با عنوان «روانپریشی هوش مصنوعی» یاد شده است — وضعیتی که در آن کاربران ممکن است روابط احساسی ناسالم با چتباتها ایجاد کنند یا باورهای نادرست خود را در مواجهه با آنها تقویت کنند.
4. ضرورت قانونگذاری و شفافیت
پژوهشگران تأکید دارند که قانونگذاری هوش مصنوعی امری حیاتی است، اما بدون ابزارهای دقیق برای سنجش و ارزیابی رفتار مدلها، هرگونه مقرراتی بیاثر خواهد ماند. بر همین اساس، دادهها و کدهای مربوط به چارچوب سنجش شخصیت این مطالعه بهصورت عمومی منتشر شدهاند تا توسعهدهندگان و نهادهای نظارتی بتوانند مدلهای جدید را پیش از عرضه بهصورت علمی و استاندارد ارزیابی کنند.
در دنیایی که مرز بین انسان و ماشین هر روز باریکتر میشود، شناخت درست از تواناییها و محدودیتهای هوش مصنوعی بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد. با مغز افزار همراه باشید تا تازهترین خبرها و تحلیلهای تخصصی از دنیای فناوری و هوش مصنوعی را دنبال کنید.
