حباب هوش مصنوعی در چین ترکید؛ سقوط ۴۰ درصدی شاخص سهام فناوری

بازار سهام چین در اکتبر ۲۰۲۶ با یکی از جدی‌ترین عقب‌نشینی‌های اخیر خود در بخش فناوری روبه‌رو شده است. شاخص STAR 50 که شرکت‌های بزرگ فناوری و نوآوری چین را دنبال می‌کند، طبق گزارش رویترز در کمتر از چهار ماه حدود ۴۰ درصد از اوج خود در ماه ژوئیه فاصله گرفته است؛ افتی که حدود ۴۸۰ میلیارد دلار از ارزش بازار را از بین برده است.

این اتفاق پرسشی مهم را مطرح می‌کند: آیا سرمایه‌گذاران دیگر به آینده هوش مصنوعی چین اعتماد ندارند یا قیمت سهام شرکت‌ها بیش از اندازه از واقعیت اقتصادی آن‌ها فاصله گرفته بود؟

برای پاسخ، باید بین دو موضوع تفاوت بگذاریم: ارزش فناوری هوش مصنوعی و ارزش سهام شرکت‌هایی که روی آن سرمایه‌گذاری می‌کنند. افت شدید بازار سهام لزوماً به معنای شکست فناوری نیست؛ اما می‌تواند نشان دهد که انتظارات مالی سرمایه‌گذاران بیش از حد خوش‌بینانه بوده است.

چرا شاخص فناوری چین ۴۰ درصد سقوط کرد؟

بر اساس گزارش رویترز در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، این افت یک علت واحد و مشخص نداشته است. نگرانی از ارزش‌گذاری‌های بالا، فشارهای مالیاتی و احتمال محدودیت‌های بیشتر بر صادرات تجهیزات فناوری چین، از عوامل مطرح‌شده در گزارش هستند.

چند عامل مهم را می‌توان در این روند بررسی کرد.

۱. قیمت سهام از سود واقعی شرکت‌ها جلو افتاد

یکی از نشانه‌های مهم بازارهای حبابی، فاصله گرفتن قیمت سهام از توانایی واقعی شرکت برای کسب درآمد و سود است.

در دوره رونق هوش مصنوعی، بسیاری از سرمایه‌گذاران انتظار داشتند شرکت‌های فعال در زمینه تراشه، رباتیک و تجهیزات مراکز داده از رشد سریع این فناوری سود ببرند. همین انتظارات می‌توانست قیمت سهام آن‌ها را حتی پیش از تحقق درآمدهای مورد انتظار بالا ببرد.

اما زمانی که بازار شروع به ارزیابی دوباره سودآوری کرد، ارزش‌گذاری‌های بالا به نقطه‌ضعف تبدیل شدند.

طبق گزارش رویترز، نسبت قیمت به سود گذشته‌نگر شاخص STAR 50 در اوج خود به حدود ۲۵۰ برابر رسیده بود و هنگام انتشار گزارش به حدود ۱۰۰ برابر کاهش یافته بود. این ارقام نشان می‌دهند که با وجود افت شدید، ارزش‌گذاری شاخص همچنان بالا ارزیابی می‌شد.

۲. سرمایه‌گذاران به سودآوری واقعی هوش مصنوعی توجه کردند

رشد تعداد مدل‌های هوش مصنوعی، افزایش توان پردازشی و معرفی محصولات جدید الزاماً به معنای سودآوری تمام شرکت‌های فعال در این صنعت نیست.

شرکت‌ها باید بتوانند هزینه‌های توسعه، خرید تجهیزات، تحقیق و جذب مشتری را جبران کنند. اگر درآمد حاصل از محصولات و خدمات به‌اندازه کافی رشد نکند، حتی شرکتی با فناوری پیشرفته نیز ممکن است نتواند انتظارات سهام‌داران را برآورده کند.

گزارش گاردین در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ نیز به ضعف تقاضای داخلی، حاشیه سود کمتر از انتظار و دشواری تبدیل سرمایه‌گذاری‌های فناوری به سود اشاره می‌کند.

۳. نگرانی از محدودیت‌های صادراتی آمریکا

بخش مهمی از زنجیره هوش مصنوعی به بازار تجهیزات پیشرفته، تراشه‌ها و مراکز داده وابسته است. محدودیت‌های تجاری می‌توانند دسترسی شرکت‌ها به بازارهای خارجی یا مشتریان مهم را دشوار کنند.

در گزارش رویترز، احتمال محدودیت بر تأمین تجهیزات مورد استفاده در مراکز داده آمریکا به‌عنوان یکی از نگرانی‌های بازار مطرح شده است. دو شرکت چینی تولیدکننده قطعات نوری، Zhongji Innolight و Eoptolink، نیز از جمله شرکت‌هایی بودند که سهامشان از اوج‌های تابستانی حدود ۶۰ درصد افت کرده بود.

این موضوع به‌ویژه برای شرکت‌هایی اهمیت دارد که بخش مهمی از برنامه رشد خود را بر فروش تجهیزات به بازارهای بین‌المللی بنا کرده‌اند.

۴. فشارهای مالی و نگرانی از رقابت قیمتی

گزارش رویترز همچنین به سررسید تعهدات مالیاتی و نگرانی سرمایه‌گذاران از رقابت شدید قیمتی در صنعت تراشه و تجهیزات هوش مصنوعی اشاره می‌کند.

اگر چندین شرکت برای تصاحب مشتریان مشابه رقابت کنند، ممکن است مجبور شوند قیمت محصولات خود را پایین بیاورند. در چنین شرایطی، حتی افزایش فروش نیز لزوماً به رشد متناسب سود منجر نمی‌شود.

برای صنعتی که هزینه تحقیق و توسعه و زیرساخت در آن بالاست، کاهش حاشیه سود می‌تواند مسئله‌ای جدی باشد.

کدام شرکت‌های فناوری چین بیشتر آسیب دیدند؟

افت بازار تنها به یک گروه از شرکت‌ها محدود نمانده است. تولیدکنندگان تراشه، شرکت‌های رباتیک و تأمین‌کنندگان تجهیزات مراکز داده همگی در گزارش‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته‌اند.

ارقام زیر بر اساس گزارش رویترز در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ هستند؛ بازه زمانی اندازه‌گیری برای همه شرکت‌ها یکسان نیست.

این جدول به معنای مقایسه مستقیم بازدهی شرکت‌ها در یک دوره یکسان نیست؛ هر عدد به نقطه شروع متفاوتی اشاره دارد.

نکته مهم این است که بخش‌هایی از صنعت هوش مصنوعی که پیش‌تر به‌عنوان تأمین‌کنندگان اصلی زیرساخت رشد این فناوری شناخته می‌شدند، اکنون با تردید درباره قیمت سهام و میزان سود آینده مواجه‌اند.

آیا حباب هوش مصنوعی چین واقعاً ترکیده است؟

عبارت «ترکیدن حباب» توصیفی برای وضعیتی است که در آن قیمت دارایی‌ها پس از یک دوره رشد شدید و انتظارات خوش‌بینانه، افت قابل‌توجهی را تجربه می‌کند. این عبارت به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که تمام شرکت‌های یک صنعت بیش‌ازحد ارزش‌گذاری شده‌اند یا دیگر آینده اقتصادی ندارند.

برای ارزیابی شرایط چین باید سه موضوع را جداگانه بررسی کرد:

• بازار سهام: افت ۴۰ درصدی شاخص STAR 50 نشان‌دهنده یک عقب‌نشینی سنگین نسبت به اوج قبلی است.

• عملکرد شرکت‌ها: برای تشخیص وضعیت واقعی هر شرکت، باید درآمد، سود، بدهی، جریان نقدی و میزان تقاضای محصولات آن بررسی شود.

• آینده فناوری: پیشرفت مدل‌ها، توسعه تراشه‌ها و استفاده از ربات‌ها می‌تواند ادامه پیدا کند، حتی اگر قیمت سهام شرکت‌های مرتبط کاهش یابد.

در واقع، ممکن است فناوری همچنان پیشرفت کند، اما سود حاصل از آن کمتر از چیزی باشد که بازار قبلاً پیش‌بینی کرده بود. این تفاوت برای سرمایه‌گذاران اهمیت زیادی دارد.

مقایسه بازار چین با آمریکا

افت سهام فناوری چین در شرایطی رخ داده که بازار فناوری آمریکا نیز با نگرانی‌هایی درباره ارزش‌گذاری و هزینه‌های هوش مصنوعی روبه‌رو است؛ با این حال، شدت افت گزارش‌شده در این دو بازار متفاوت بوده است.

این ارقام مربوط به گزارش رویترز در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ هستند و به دلیل تفاوت شاخص‌ها و تاریخ اوج‌گیری، مقایسه آن‌ها باید با احتیاط انجام شود.

تفاوت مهم دیگر، ترکیب شرکت‌ها و نوع انتظارات سرمایه‌گذاران است. در چین، بخشی از رشد سهام با خوش‌بینی به حمایت سیاست‌گذاران از صنایع راهبردی همراه بود. بااین‌حال، حمایت دولتی به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که یک شرکت به سود پایدار برسد یا قیمت سهام آن افزایش یابد.

از سوی دیگر، افت کمتر شاخص‌های آمریکا نیز تضمینی برای مصون ماندن آن‌ها از اصلاحات احتمالی در آینده نیست.

پیامدهای سقوط سهام برای صنعت هوش مصنوعی چین

جذب سرمایه دشوارتر می‌شود

وقتی سرمایه‌گذاران زیان می‌کنند و اعتمادشان به ارزش‌گذاری شرکت‌ها کاهش می‌یابد، تأمین مالی از طریق عرضه سهام می‌تواند دشوارتر شود.

رویترز گزارش داده است که افت اخیر احتمالاً روند جذب سرمایه و ورود برخی شرکت‌های فناوری به بازار سهام را کند خواهد کرد.

این مسئله برای شرکت‌های نوپا اهمیت زیادی دارد؛ زیرا توسعه مدل‌های هوش مصنوعی، ساخت تراشه و ایجاد زیرساخت پردازشی به سرمایه قابل‌توجه نیاز دارد.

شرکت‌ها باید بیشتر بر درآمد واقعی تمرکز کنند

در دوره رونق بازار، رشد سریع و وعده‌های آینده ممکن است توجه زیادی جلب کنند. اما پس از افت قیمت‌ها، سرمایه‌گذاران معمولاً به شاخص‌هایی مانند سودآوری، جریان نقدی، قراردادهای واقعی و هزینه جذب مشتری توجه بیشتری نشان می‌دهند.

در چنین فضایی، شرکت‌هایی که درآمد قابل‌اتکا و مشتریان پایدار دارند، از نظر تحلیلی با شرکت‌هایی که عمدتاً بر انتظارات آینده تکیه کرده‌اند تفاوت پیدا می‌کنند؛ هرچند این تفاوت به‌تنهایی بازده سهام را تضمین نمی‌کند.

رقابت جهانی متوقف نمی‌شود

افت بازار سهام چین به معنای توقف رقابت این کشور با آمریکا در حوزه هوش مصنوعی نیست. دولت چین همچنان از توسعه فناوری‌های راهبردی حمایت می‌کند و شرکت‌ها نیز برای ساخت مدل‌ها، تراشه‌ها و ربات‌های جدید تلاش می‌کنند.

بااین‌حال، کاهش ارزش بازار ممکن است هزینه تأمین مالی برخی پروژه‌ها را افزایش دهد و شرکت‌ها را به انتخاب دقیق‌تر پروژه‌ها وادار کند.

مثال عملی: چرا یک شرکت خوب می‌تواند سهام نامناسبی باشد؟

مثال فرضی: تصور کنید شرکتی در چین یک تراشه پیشرفته برای اجرای مدل‌های هوش مصنوعی تولید می‌کند. محصول آن از نظر فنی موفق است و مشتریان زیادی نیز به آن علاقه دارند.

فرض کنیم سود سالانه شرکت ۱۰ میلیارد یوان و ارزش بازار آن ۲۵۰۰ میلیارد یوان باشد. نسبت ارزش بازار به سود سالانه در این مثال ۲۵۰ برابر است.

حالا اگر سرمایه‌گذاران انتظار رشد بسیار سریع را کنار بگذارند و ارزش شرکت را معادل ۱۰۰ برابر سود فعلی در نظر بگیرند، ارزش بازار به ۱۰۰۰ میلیارد یوان می‌رسد؛ یعنی ۶۰ درصد کمتر، حتی اگر سود شرکت هنوز تغییر نکرده باشد.

این مثال صرفاً برای توضیح سازوکار ارزش‌گذاری است و پیش‌بینی درباره هیچ شرکت واقعی نیست.

پیام اصلی این است که موفقیت فناوری و جذابیت قیمت سهام دو موضوع متفاوت‌اند. ممکن است یک شرکت محصولی ارزشمند داشته باشد، اما قیمت سهام آن پیشاپیش بخش بزرگی از رشد آینده را منعکس کرده باشد.

اشتباهات رایج در تحلیل سقوط سهام هوش مصنوعی

• تصور اینکه افت سهام یعنی شکست هوش مصنوعی: بازار سهام درباره انتظارات مالی تصمیم می‌گیرد، نه صرفاً کیفیت فناوری.

• فرض اینکه هر سهمی پس از افت ۴۰ درصدی ارزان شده است: قیمت پایین‌تر الزاماً به معنای ارزش‌گذاری مناسب نیست.

• تعمیم وضعیت چین به تمام بازارهای جهان: ترکیب شرکت‌ها، سیاست‌های تجاری و شرایط اقتصادی در بازارهای مختلف متفاوت است.

• نادیده گرفتن سودآوری: رشد کاربران یا فروش محصولات بدون توجه به هزینه‌ها، تصویر کاملی از وضعیت مالی شرکت ارائه نمی‌دهد.

• اعتماد کامل به حمایت دولت: سیاست‌های حمایتی می‌توانند به یک صنعت کمک کنند، اما تضمینی برای سودآوری شرکت‌ها یا افزایش قیمت سهام نیستند.

نکات مهم برای درک آینده بازار

• شاخص STAR 50 چین طبق گزارش ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ حدود ۴۰ درصد از اوج ژوئیه خود افت کرده است.

• حدود ۴۸۰ میلیارد دلار از ارزش بازار مرتبط با این افت از بین رفته است؛ این رقم به معنای خروج دقیق همین مقدار پول نقد از بازار نیست.

• نسبت قیمت به سود بالای شرکت‌ها می‌تواند آن‌ها را در برابر تغییر انتظارات سرمایه‌گذاران آسیب‌پذیر کند.

• محدودیت‌های تجاری، ضعف تقاضا و رقابت قیمتی از ریسک‌های مهم صنعت هستند.

• برای تشخیص فرصت‌های واقعی، باید صورت‌های مالی و وضعیت هر شرکت جداگانه بررسی شود.

• افت بازار چین به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که حباب مشابهی در آمریکا یا سایر کشورها وجود دارد یا قرار است بترکد.

سوالات متداول

• آیا حباب هوش مصنوعی در چین ترکیده است؟

افت شدید شاخص STAR 50 نشانه روشنی از اصلاح بازار و کاهش انتظارات سرمایه‌گذاران است. بااین‌حال، اینکه تمام صنعت هوش مصنوعی چین در حباب قرار داشته یا همه شرکت‌های آن بیش‌ازحد ارزش‌گذاری شده‌اند، نیازمند بررسی جداگانه است.

• شاخص STAR 50 چیست؟

STAR 50 شاخصی در بازار سهام شانگهای است که ۵۰ شرکت بزرگ و نقدشونده از بازار نوآوری علمی و فناوری چین را دنبال می‌کند. این شاخص فقط شامل شرکت‌های هوش مصنوعی نیست، اما در تحولات اخیر به‌عنوان یکی از معیارهای مهم سنجش سهام فناوری چین مطرح شده است.

• چرا سهام شرکت‌های هوش مصنوعی سقوط می‌کند؟

ارزش‌گذاری‌های بالا، نگرانی از سودآوری، کاهش تقاضا، فشارهای مالی و محدودیت‌های تجاری می‌توانند باعث کاهش قیمت سهام شوند. در بسیاری از موارد، تغییر انتظارات سرمایه‌گذاران حتی پیش از افت محسوس درآمد شرکت‌ها بر قیمت اثر می‌گذارد.

• آیا سقوط سهام چین روی شرکت‌های هوش مصنوعی آمریکا هم تأثیر می‌گذارد؟

این احتمال وجود دارد؛ زیرا سرمایه‌گذاران ممکن است ارزش‌گذاری شرکت‌های مشابه را در بازارهای دیگر نیز دوباره بررسی کنند. بااین‌حال، تأثیر نهایی به شرایط مالی شرکت‌ها، میزان درآمد حاصل از هوش مصنوعی و انتظارات بازار بستگی دارد.

• آیا افت ۴۰ درصدی به معنای فرصت خرید است؟

خیر، نه به‌تنهایی. برای ارزیابی یک سهم باید سودآوری، بدهی، جریان نقدی، رقابت و قیمت فعلی آن را بررسی کرد. افت گذشته تضمین نمی‌کند که سهم دوباره رشد کند.

جمع‌بندی

سقوط سهام فناوری چین نشان می‌دهد که حتی در صنایعی با ظرفیت رشد بالا، انتظارات بیش‌ازحد خوش‌بینانه می‌توانند به اصلاح شدید بازار منجر شوند. افت حدود ۴۰ درصدی شاخص STAR 50 و کاهش تقریبی ۴۸۰ میلیارد دلاری ارزش بازار، اهمیت این اتفاق را نشان می‌دهد.